Đọc Nơi ấy, Tôi gởi lại một tình yêu *

Noi ay toi goi lai mot tinh yeu_Huynh Viet Tu_150

          Raymond Carver – một trong những bậc thầy của truyện ngắn thế giới ghi nhận: ngày nay, ắt hẳn “tác phẩm hay nhất, tác phẩm hấp dẫn và thỏa mãn nhất về nhiều mặt, thậm chí có lẽ tác phẩm có cơ hội lớn nhất để trường tồn, chính là tác phẩm được viết dưới dạng truyện ngắn”(1). Vì vậy, liệu có chủ quan quá không khi PGS.TS Lê Huy Bắc đưa ra kết luận này: “Thế kỷ 21 là thế kỷ của truyện ngắn, vì thơ, tiểu thuyết và kịch ngày một không thể bắt kịp sự thay đổi nhanh chóng trong đời sống tinh thần; vật chất của nhân loại?”

Truyện ngắn là hình thức tự sự loại nhỏ. Truyện ngắn khác với truyện vừa ở dung lượng nhỏ hơn, tập trung mô tả một cảnh của cuộc sống…hay khác với tiểu thuyết là thể loại chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự đầy đặn và toàn vẹn của nó. “Truyện ngắn thường hướng tới việc khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn của con người”(2). Truyện ngắn là một hình thức nghệ thuật khó khăn bậc nhất. Bởi lẽ, hình thức nhỏ không có nghĩa là nội dung không lớn lao. Anh phải biết nói một cách ngắn gọn, như nhà thơ chỉ được làm thơ tứ tuyệt. Nhưng ngắn gọn ở đây là ngắn gọn tập trung tài liệu, lựa chọn những gì cần viết. Về mặt kiến tạo truyện ngắn cần phải có những dấu phẩy, những chữ “nhưng” để tác phẩm trọn vẹn. “Truyện ngắn là một trường học tốt nhất đối với các nhà văn”(3).

Từ góc nhìn hệ thống các nhân vật của chùm truyện ngắn: Nơi ấy, Tôi gởi lại một tình yêu của Huỳnh Viết Tư, chúng ta nhận thấy: Những trang viết thấm đẫm tình yêu những miền quê của đất nước cũng như chốn sinh thành, gợi lại những hình ảnh tươi nguyên trong ký ức tác giả về một thời thơ ấu và nhịp sống hối hả, ồn ào ở thị thành, ở những khu công nghiệp với những mảng sáng tối phải trái của con người, của xã hội xô đẩy nhau, vật lộn với nhau để tìm ra hạnh phúc đích thực của mình là những chủ đề chính của tác phẩm.

Truyện ngắn nghiệp văn, không có nhân vật nào có tên cụ thể, chỉ có một nhân vật “” ẩn danh vào bên trong (chủ thể, ngôi thứ 3, số ít). Còn lại có tổng cộng gần 100 nhân vật (trong 9 truyện ngắn của tác phẩm) đa số họ là những con người điển hình thuộc nhiều thành phần trong xã hội, có những cá tính và phẩm cách khác nhau, trái ngược nhau, thậm chí trong một con người cũng có những biểu hiện lúc thế này, lúc thế khác… Nhưng rồi cuối cùng cái “hậu” lại kết thúc như một lẽ đương nhiên, như một quy luật phát triển tất yếu…Họ là: Hoàng, Thảo, Quân, ông Hạnh,…trong Không như giọt sương; là: Nguyên, Bích Liên, Giám đốc Nguyễn, Nhân…trong Nơi ấy, tôi gởi lại một tình yêu…Những con người luôn đi tới tận cùng của cội nguồn hạnh phúc bằng tư duy của chính mình, không phó thác cho định mệnh khôn cùng, biết tìm con đường đi theo hướng tích cực, phù hợp nhất để vượt qua những rào cản tưởng chừng có thể đánh gục xuống vực thẳm cuộc đời, với những lỗi lầm không tránh khỏi trong bể bơi của một thời... Ý tứ và bản lĩnh của tác giả đã được khẳng định xuyên suốt hai truyện “tình” éo le nầy với kết truyện tích cực….

Theo tôi, tuyến nhân vật thứ hai trong hệ thống nhân vật các truyện ngắn của tập truyện là loại nhân vật tích cực, tiến bộ (có bạn đọc gọi là các nhân vật “thánh thiện”) như: Lão Bang (Lão Bang và đám yêu quái), Cụ Cửu (Cái miếu cổ), Tần (Con đường đi tới), Chú Chân, Trần Văn (Cây thước cặp)… Họ, trước hết là những con người thời hiện đại, giữa đời thường nên đa số đều là những người biết người, biết ta; nghĩa tình trọn vẹn và tác giả – bằng thi pháp kể chuyện rất ấn tượng của mình – đã lý giải để đi đến khẳng định nó không thể khác thế được, bởi cái “nhân” nó đi liền với cái “quả” mà nhân vật quản đốc Hân (Nơi ấy, tôi gởi lại một tình yêu); là Giám đốc Chiến (Khoảng Trống) là những ví dụ… Nhưng để có được cái “hậu” đó, các nhân vật phải trải qua thời kỳ “lột xác” bởi thời cuộc. Đây chính là thông điệp của tác giả gửi đến mọi người. Không có trái chín nào ngọt lịm mà không qua thời trái xanh chua, chát, đắng, cay. Sống là dấn thân vì nghĩa lớn, có trách nhiệm với đời, dù mỏng manh cũng là hạnh phúc. Cái hạnh phúc có khi đổi cả một cuộc đời đầy mồ hôi, nước mắt.

Có thể nói rằng, qua tập truyện ngắn đầu tay của Huỳnh Viết Tư; anh đã khẳng định được vị trí nhất định của mình trên văn đàn; bút lực rất khỏe, biết vận dụng đúng mức, đúng lúc nghệ thuật thi pháp sáng tác truyện ngắn đương đại. Một số thủ pháp được thể hiện đúng lúc đã làm cho bạn đọc không thể “bỏ qua” khi đọc mà phải tiếp tục đọc “rồi sẽ biết” hồi kết của truyện. Nhưng khi đọc xong, người đọc cảm thấy còn có một cái gì đó tác giả gởi gắm, làm cho ta trăn trở…Dường như sự chuyển động đằng sau, bên trong là cái mạch ngầm, cái “ý tại ngôn ngoại” của các sự kiện, sự việc là dòng đời, là những tư tưởng chiêm nghiệm. Anh đã khéo léo đưa vào các chương, các dòng, giữa những sự kiện, những chi tiết về nhân tình thế thái để gởi đến bạn đọc. Qua đó, bạn đọc có thể cảm nhận được thế giới nghệ thuật, quan điểm, tình cảm; nó phản ảnh nhận thức cuộc sống của người cầm bút và thái độ của mình.

Có những đoạn ta tưởng chừng như tác giả đưa ta đi lang man về một Quê miền đắm say…Tuy nhiên, nếu thiếu nó, như thiếu đi sự thấm đẩm chất đời vốn có, nó sẽ không định dạng rõ rệt được tính cách nhân vật, bởi khi nhìn nhận một con người toàn diện, ta phải đánh giá mọi góc cạnh, kể cả cái “gu” thẩm mỹ của họ. Nếu không có những đoạn đưa ta về một miền xa ngái ấy, những đoạn pha trò, dí dỏm đáng yêu ấy, làm cho người đọc sẽ nhàm chán như nhìn một cô gái đẹp mà thiếu nét duyên đằm thắm, khi mà tác giả chỉ đặt vấn đề và tập trung giải quyết vấn đề một cách logic, máy móc. Có mối tình diễn biến theo một trình tự mở dần ra rồi buộc lại, nhưng cũng có mối tình không phải bắt đầu từ cái nắm tay (Bích Liên, Nhân – Nơi ấy, tôi gởi lại một tình yêu)…Nó tùy thuộc vào mỗi hoàn cảnh, tác giả có cách dẫn riêng. Tôi cho là rất giàu chất nhân văn và thuyết phục người đọc bởi phong cách không kể lể dài dòng, không cần nói bạn đọc cũng biết; bởi chẳng có một quy phạm nào nhằm hạn chế tính sáng tạo của nhà văn .

Người cầm bút hoàn toàn có khả năng phá vỡ những giới hạn về thời gian và không gian để mở rộng tối đa tầm vóc hiện thực trong tác phẩm của mình. Ở đây, không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật trong tập truyện đều phù hợp, gần gũi với nhiều đối tượng. Nội dung truyện gắn với đời thường “đương đại” cho dù diễn ra ở một giai đoạn lịch sử. Qua những đau đớn, vật vã kiếm tìm…tác giả đã cho ta nhận thức một điều: Tình cảm phải gắn liền với lý trí và được lý trí soi sáng, trước những rủi may của cuộc đời, tự bản thân mình phải chịu trách nhiệm đầu tiên. Chính vì vậy, người đọc cảm nhận các nhân vật và nội dung truyện có bóng dáng của mình ở từng câu chuyện. Một thời đã qua, nhưng vẫn còn đâu đó…

Những “tuyên ngôn” về tình yêu, những lời thoại với nhiều giọng điệu khác nhau đã cho ta thấy “tính khí” và trách nhiệm công dân của tác giả rất đáng trân trọng. Theo tôi, có lẽ cái còn lại, mang tính dự báo của nhà văn là ở đây: Lý tưởng và cuộc sống sẽ là mãi mãi. Suốt tập truyện, qua nhiều nhân vật, sự cảm thông sâu sắc với những cảnh đời gieo neo heo hút như là sự trải nghiệm đích thực của tác giả. Chất nhân văn bàng bạc trong mỗi trang viết giản dị mà đằm thắm tình người đã làm nên cái hồn cho Nơi ấy, tôi gởi lại một tình yêu…

Nguyễn Thuận

(ThS. nghiên cứu phê bình văn học)

* Tập truyện ngắn Nơi ấy Tôi gởi lại một tình yêu; Tác giả Huỳnh Viết Tư – Hội viên Hội Nhà văn TP Đà Nẵng, NXB Đà Nẵng, cấp giấy phép ngày 22/7/2013.

(1) Raymond Carver, On contemprorary Fiction, In call if you need me: The Uncollected Fiction and prose, The Harvill press, London, 2000.

(2)Từ điển văn học – NXB KHXH,1984. Từ điển Thuật ngữ văn học – NXB Giáo dục, 1992.

(3) Theo A.Tônxtôi – Bàn về văn học M.1956

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: