Cảm ứng từ tập truyện của Huỳnh Viết Tư

Noi ay toi goi lai mot tinh yeu_Huynh Viet Tu_1501.      Điều cốt yếu của văn học là phải đẹp, phải phản chiếu những cung bậc của nghệ thuật thẩm mỹ, chuyển tải kinh nghiệm, tầm nhìn của đời sống, tình cảm, linh cảm thành lời, gây xao xuyến, kích động suy nghĩ. Khiến phát ra sự rung chấn tâm trí, tình cảm, lan tỏa, biến ảo, tạo hình tiếp biến thành tựu nơi cảm quan người đọc: tác giả – lập ngôn mời gọi cảm thức chú giải của người đọc (Heidegger). Tác giả thiết tha trong kỷ năng mời gọi, trong khi độc giả thì thẩm thấu, trầm ngâm.

Truyện có truyện ngắn, truyện dài, văn vần hay văn xuôi, hư cấu hay một phần căn cứ trên sự thật, kèm theo tài biến hóa hay sáng tạo theo tài năng, kinh nghiệm nhiều hay ít của tác giả. Người ta phân biệt truyện dài hay truyện ngắn bằng khuôn khổ trình bày dài lời hay ngắn lời, hay thêm vào đó phạm vị mở rộng nhiều ít trong không gian hay thời gian. Đó chỉ là cách xác nhận tương đối. Vì nói ít mà có thể hiểu nhiều hay ngược lại. Tinh thần con người có khả năng “co giản”. Trình bày giàn trải hay cô đọng tạo ra tác động khác nhau. Tác giả cần sự hợp tác của độc giả. Biết ơn lẫn nhau khi có sự đồng cảm. Phân loại là một biện pháp sư phạm giúp trí nhớ và nghiên cứu. Người sáng tác và người hưởng thụ vừa lấy đó làm căn cứ, vừa cần vượt qua như một trí tuệ tự do. 

Triết học, khoa học thường gồm hai phần: cơ bản và ứng dụng. Tác phẩm văn học thì không thể và không nên làm như vậy. Lại nữa, trong tác phẩm văn học phân tích và tổng hợp, lý thuyết đan xen với kinh nghiệm nghệ thuật miêu tả thực tại hoàn cảnh và những đặt trưng con người. Có thể nói tác phẩm văn học cung cấp tập bản đồ đa dạng về những quan hệ đời sống, xã hội, con người và môi trường. Kinh nghiệm ngôn ngữ và kỹ năng tạo nghĩa mới thích đáng cho ngôn ngữ, ngôn ngữ sáng tạo và khả năng về nguồn. Đó là khả năng khiến người ta nói đến nền văn hóa đọc, cổ động, bảo vệ, kích thích, phát huy tâm lý đam mê đọc sách. Phương tiện nghe nhìn trong thế giới giải trí không thể thay thế tinh hoa tinh thần chứa trong văn học. Cần chứng minh nêu rõ cái giá trị, cái lợi ích gần xa, nhiều bề cho người yêu sách, khám phá sách. Tâm là tâm của cảnh, cảnh là cảnh của tâm. Chuyện là chuyện của kiến văn, đa dạng, cơ sở gần gũi để đọc được cuốn sách, đời gian nan, bao la, vô tận: đọc sách hữu tự giúp hiểu sách vô tự. Việc cần làm, có thể làm, nên làm – Vì sao không làm? Vô tri bất mộ: không thấu đáo giá trị, chỗ lợi ích. Nên xa lìa, tìm vui nông cạn: ăn xổi ở thì!

2.      Bây giờ xin chuyển qua tập truyện ngắn của Huỳnh Viết Tư. Gọi là truyện ngắn vì bao gồm những truyện trong khổ trình bày không dài. Không gian, thời gian hay chiều sâu tâm thức được kể là dài hay ngắn. Trừ cái khổ trên giấy ra thì tất cả chỉ là những giới hạn mềm. Chùm truyện ngắn gồm chín truyện sau khi tác giả thu giản lại một số truyện cho mục đích khác. Theo thứ tự nhan để: Lão Bang và đám yêu quái – Cái miếu cổ – Không như giọt sương – Quê miền say đắm – Khoảng trống – Nơi ấy, Tôi gửi lại một tình yêu – Con đường đi tới – Cây thước cặp – Nghiệp Văn.

Vì sao tác giả chọn đầu đề chung cho toàn tập truyện là  Nơi ấy, Tôi gửi lại một tình yêu. Và, vì sao thứ tự các câu chuyện như vậy? Nhan đề chung như thế, trật tự chung như thế. Ngoài ra còn chứa đựng đặt trưng nào khác? Và, tất cả là tình cảm, cảm xúc tương tác, nhiều nhất và nổi bật nhất là tình yêu nam nữ. Toàn bộ những câu chuyện toát ra hương tình và trong đó một cuộc tình mang đầy thương tích. Mỗi người nam hay nữ cũng chỉ là một nữa bản thân. Kích thích tìm kiếm phần còn lại là động lực nhân bản. Trong tình yêu hàm chứa sức hút, duyên nợ, tự do hiến dâng trao tặng. Chứng tỏ chân tình là điều thiết yếu. Nguyên để mất tình đầu vì chưa tha thiết, còn chần chừ, chưa chân tình dàn xếp giữa tình yêu và trách nhiệm. Cuối cùng sám hối – muộn màng! Nhân nhận được tình yêu của Bích Liên vì sự thông thoáng, trách nhiệm và chân tình. Trong Không như giọt sương Hoàng cũng như Nguyên, cùng tìm ra một nửa của mình. Hoàng gặp tình địch. Dù có vụng về trong ứng xử nhưng chứng tỏ được sự chung tình. Quân đối thủ xứng tay, rút lui một cách mã thượng. Lão Hân không thể là đối thủ của Nguyên nhưng là kẻ lợi dụng, đóng kịch, ngụy tín. Quê miền đắm say, tình duyên lứa đôi giản dị. Chỉ vì lòng người phân biệt, cân nhắc lợi ích nên trở thành rắc rối, khó khăn. A Lăng Y, chàng Sơn Tinh mang đến cho Hồng, cô công chúa miền xuôi một mối tình của suối nước trong veo, hoa rừng bát ngát, trong sáng và thực tế, chẳng khác những cuộc tình đầy lãng mạn. Việc thằng Hái gặp con Xuân cháu lão Bang để rồi nên vợ nên chồng như làn gió mát, như ánh trăng đêm rằm cạnh cầu ao, như nhân duyên đôi lứa nhân một cơ hội tự do và thức tỉnh thiêng liêng. Khoảng trống, một đầu đề ý nghĩa sâu sắc. Cái khoảng trống không thực sự trống, cái cảm giác tham dục không nguôi, không thể thỏa mãn của loài ma đói. Khoảng trống ngụy trang, ngụy tín, âm thầm lừa dối, tự biện cho đến lúc lộ diện – ân hận tuyệt lộ. Quản đốc Hân, Giám đốc Chiến, họ không phải là những nhân vật yêu đương mà là những phản diện. Họ không yêu mà đói khát tình dục, ám muội và lợi dụng. Lão Hân trốn chạy xã hội, lão Chiến chết ngất. Sự va đập khốc liệt giữa cái cũ và cái mới như một dòng chảy của lịch sử trong các đối thoại Không như giọt sương, Nơi ấy tôi gửi lại một tình yêu, Con đường đi tới…

Vấn đề con người, bao gồm cả xã hội và lương tri. Đôi mắt xã hội có thể giới hạn và có thể dừng lại. Nhưng lương tri, khốc liệt thì không thể tha thứ. Tuyệt lộ của lương tri xuất phát từ cái chết của linh hồn. Đạo đức xã hội không thể tách rời lương tri! Vì lương tri là nguồn gốc tối sơ của đạo làm người. Vấn đề lương tâm sâu xa hơn nữa, được nêu ra trong một mục đích cao cả, hướng thượng, xúc động, nhân bản: Cây thước cặp. Vô tình hay cố tình, khi tác giả đưa các nhân vật chính của mình đến bến bờ tuyệt vọng, để rồi từ ấy…Phải chăng, đời người qua bao lận đận, gặp những hoàn cảnh éo le mới biết ai là thật, ai là giả, đâu là tình yêu chân chính thánh thiện, đâu là bỡn cợt, lã lơi ong bướm.

Lão Bang và đám yêu quái, Cái Miếu cổ được xếp lên đầu truyện. Bởi đó là khung trời kỷ niệm tuổi thơ. Nơi đầu nguồn. Thời gian và không gian hợp nhất đời người. Thuở hừng đông của “những điều nghe thấy” – ND, của những nhánh ngành, ngõ rẽ phân chi kinh nghiệm, chiêm nghiệm, thể nghiệm hồi sau. Miền trời quê hương, dòng sông, khu vườn, xóm nhà, cồn đất phù sa. Lão Bang, cụ Cửu và đám yêu quái, quấn quít bên nhau một thời thơ dại. Người già, đám trẻ thơ, vườn cà, cây mận và những chuyện vui buồn lâm ly. Ngôi miếu cổ và truyền thống tâm linh lâu đời…Truyện là dòng chảy, chuỗi truyện ngắn của Huỳnh Viết Tư là dòng chảy lan tỏa. Quê hương tuổi thơ là khởi điểm chứng nghiệm sự đời và tình đời. Trải nghiệm khởi từ cuộc nô đùa trẻ thơ, rồi chuyển tới nổi trầm tư, trăn trở trong Cây thước cặp, Khoảng trống…

Nghiệp Văn được nhắc đến sau cùng, nhưng là “ân chứng” cho cái khuynh hướng san sẻ “nguồn tiềm ẩn đông phương”. Siêu thời gian, ngoài cả không gian, lực và xu thế được dồn tụ lại thành dòng sông vô hình thi triển, kiến tạo cái hữu hình muôn vẻ. Nghiệp Văn: xu thế đeo đuổi trách nhiệm làm văn học. Văn là cái mỹ, chỗ hiện thân của chân và thiện. Đạo lý phương Đông: Văn dĩ tải đạo. Nghiệp văn như là con rắn cắn cái đuôi(1), cái đuôi là cái đầu ngược lại. Văn học là nguồn “chất liệu” và nguồn “cảm ứng” phong phú của con người trong cuộc đời và vượt lên trên cuộc đời.

3.      Bạn Huỳnh Viết Tư tiếp xúc với tôi trong một cuộc hội ngộ tình cờ, mà chừng như không tình cờ. Tôi cảm nhận số phận văn hóa đọc sách đang sa sút. Tôi nhận từ bạn một tập truyện ngắn – hơn mười năm cưu mang và hoàn thành. Nơi người đàn ông trung niên ấy toát ra một tâm sự tha thiết, một thoáng chớp thông minh. “Duy tuệ thị nghiệp”. Tin rằng ánh sáng trí tuệ, kỳ cùng sẽ đưa mình vào con đường đúng, sẽ cùng nhau đi trên lộ trình nhân văn đạo lý. Đọc kỹ tập văn, nhận ra những khúc quanh tâm tình, những hoàn cảnh đổi thay điều chỉnh nên tôi tham gia viết đôi lời gọi là Cảm ứng từ tập truyện.

Bạn viết “ Lập thân tối hạ thị văn chương”. Và cũng viết “Những gì phát ra từ trái tim sẽ đi đến trái tim” như vừa thổ lộ trên đây: Văn học cung cấp chất liệu, nguồn cảm ứng và cảm hứng. Văn xuôi dưới ngòi bút tác giả là thể văn linh hoạt bao gồm: thông tin, thông điệp, cảm giác tình cảm cụ thể: chất thơ, kịch bản, tả cảnh, đối thoại, sinh hoạt đời sống, hoạt động nghề nghiệp…Huỳnh Viết Tư mang lại cho ta những khung trời tuổi thơ, tình ái dưới trăng, trên rừng, bên suối…Những cảnh lao động cật lực trong các khu công nghiệp vì lý tưởng dân giàu, nước mạnh. Những va đập giữa cái mới và cái lạc hậu, giữa thiện và ác, giữa chánh và tà, giữa các khuynh hướng và quan điểm khác nhau, không úp mở mà nhìn thẳng vào sự thật và đặt tên đúng bản chất sự việc. Những từ ngữ chuyên môn đa nghành, đa lãnh vực. Những mẫu đối thoại vừa xác thực vừa tế nhị, những chi tiết nói lên sự biến dạng, tha hóa từ bản chất con người. Những tình tiết éo le, bất ngờ. Những bài học để suy nghĩ. Mạch văn có khi phô bày, có khi tiềm ẩn. Nhưng từng ý, từng câu, đoạn, từ, sử dụng không lạc điệu, đều liên kết tạo nên sự hấp dẫn và giá trị của câu chuyện.

Tác giả cung ứng chất liệu và tạo ra năng lượng cảm ứng đi vào đời sống: tương tác độc giả và tác giả! Sự cảm ứng tuyệt vời trong sambhogakaya – ứng thâm tình xúc (Mật tông kim cang thừa). Tình xúc Huỳnh Viết Tư nở ra tầm nhìn quê hương, tư tưởng, tình cảm, nhận thức, ý thức, yêu đương…của một thế hệ. Nó dừng lại, sa lệ và trầm ngâm trước cảnh người mẹ trao cho con những giọt sữa cuối cùng trước khi lìa đời! Nó nhận sứ mệnh của nghề văn. Nó tự điều chỉnh, ứng hợp…

Sứ mệnh tiên quyết của giáo dục là phát triển văn hóa. Văn hóa đọc là cơ sở chuyên chở văn hóa đến bờ trí tuệ, trong đó bao gồm truyện ngắn, truyện dài. Đọc sách là cần trước khi đọc kho tàng chất liệu, kinh nghiệm tiền nhập thế, chuẩn bị để đọc cuốn sách hữu tự và vô tự bao la, thâm mật, ly kỳ và cần thiết ở trường học và trường đời.                                                      

 

                                                                                      PHẠM MÔN SINH

                                                             (Nhà nghiên cứu văn học, dịch giả)

 

(1): Phạm Công Thiện

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: