Cách viết lời cho một ca khúc

Thơ và Ca từ
08:15′ 01/08/2008 (GMT+7)

“Đâu là sự khác biệt giữa một bài thơ  và ca từ của một ca khúc?”. Trả lời câu hỏi này một cách thỏa đáng sẽ giúp ích cho các nhạc sĩ trong việc nắm vững những đặc trưng của ngôn ngữ ca khúc.

Carla Starrett

Các nhà thơ hiện đại dường như không còn hứng thú với những mỹ từ cao nhã như những nhà thơ cách đây một hai thế kỷ.

NS Trịnh Công Sơn-Người được mệnh danh là “phù thủy của ca từ”

Wordsworth, Byron, Keats và Shelley là những ngôi sao rock trong thời của mình. Khả năng thơ ca của họ đã giúp họ được khen ngợi, nổi tiếng và thành đạt.

Ngày nay, nhà thơ và thơ ca tiếc thay lại bị bỏ rơi và chỉ còn xuất hiện khiêm tốn ở những buổi đọc thơ, những trang viết, những tạp chí văn học ít độc giả.

Trên một phương diện nào đó, có thể có những cơ hội tuyệt vời trong kỹ nghệ âm nhạc dành cho những nhà thơ tài năng, những người có khả năng thích ứng phong cách sáng tác của họ trong việc viết ca từ.
Ca khúc là phương tiện chuyển tải những ca từ đại chúng trong thời đại chúng ta. Đó là lãnh địa phơi bày tâm trạng xã hội và cũng là nơi có thể hái ra tiền.

Những bài thơ có khả năng được phổ nhạc

Có khá nhiều dẫn chứng về việc nhiều nhà thơ đã chuyển thể thành công những bài thơ của mình thành ca từ. Hầu như mọi người đều đã từng nghe ca từ của Bernie Taupin, đồng tác giả trong nhiều ca khúc của Elton John.

Mỗi người trong họ nếu tách riêng ra có thể sẽ còn chìm trong quên lãng, nhưng với sự kết hợp và sự cộng hưởng của tài năng riêng biệt của mỗi người, họ có thể viết hàng trăm ca khúc thành công và họ còn có thể trở thành những triệu phú!

Những nhà thơ thế kỷ 21 nhiều tham vọng khao khát kết nối với văn hóa bình dân và thính giả đại chúng có lẽ đều muốn nghiên cứu viết ca từ.

-Điều đó đã dẫn đến câu hỏi sau: Liệu nhà thơ có thể thành công khi dùng tài năng của mình để viết ca từ?
-Trả lời: Vì nhà thơ tài năng sẵn lòng tự điều chỉnh phong cách viết của họ cho phù hợp với cách viết ca từ, câu trả lời dứt khóat là họ sẽ thành công.

Ca từ và thơ- Những điểm giống nhau

Để hiểu được sự khác biệt giữa một bài thơ và lời ca trong một ca khúc, trước hết chúng ta cần hiểu được những điểm giống nhau.

Nhìn chung, những yếu tố góp phần làm nên một bài thơ như hình ảnh đắc, đề tài hấp dẫn, khả năng khơi gợi cảm xúc, tính chất độc đáo,… đều có thể dùng để tạo nên ca từ hay.

 -Cả thơ và ca từ đều dựa vào khả năng vận dụng ngôn ngữ
 -Cả độc giả lẫn thính giả đều chịu tác động ở cấp độ xúc cảm
 -Cả hai đều đòi hỏi kỹ năng sử dụng âm thanh và vần điệu của từ ngữ

Cả Thơ và Ca từ đều tìm cách khai thác chức năng thi ca của ngôn ngữ thông qua các biện pháp tu từ như: ẩn dụ, so sánh, điệp âm, ngoa dụ, nhân cách hóa, dùng từ tượng thanh, và cả hai đều dựa vào hiệu quả sử dụng của hình ảnh miêu tả.

Ca từ và thơ- Những điểm khác biệt

Mặc dù có nhiều điểm giống nhau, hòan tòan không thể đồng nhất thơ ca và ca từ.
Dưới đây là một số điểm khác biệt quan trọng giữa một bài thơ và ca từ của một ca khúc:

Một bài thơ được viết để đọc trên giấy, còn ca từ được viết để hát lên qua giọng người và được nghe gắn liền với giai điệu và phần hòa âm.

Khi bạn lắng nghe một ca khúc, bạn không thể có thời gian nghe lại và đọc lại. bạn không thể dừng lại để nghe đi nghe lại mỗi câu hát.

Một bài thơ có thể dày đặc ý tưởng và được cấu trúc phức tạp. Nó được viết để kết nối với độc giả.

Một ca từ thành công lại cần kết nối với thính giả. Vì âm nhạc là một dòng âm thanh chuyển động tuyến tính, ca từ trôi mau lẹ qua ý thức của người nghe, ca từ cần được giao tiếp tức lhắc, rõ ràng và tác động tập trung.

Một ca từ truyền tải sức mạnh của nó qua âm nhạc và âm thanh của từ ngữ. Hình ảnh ca từ và những câu miêu tả cần liên kết với tai nghe cũng như thần kinh.

Ý nghĩa của ca từ có thể mơ hồ như trong nhiều ca khúc nổi tiếng của Bob Dylan. Tuy nhiên, thành công chủ yếu của phần lớn ca từ có được nhờ nó rõ ràng và tao nhã.

Xét cho cùng, những đọan mô phỏng hay những đọan điệp khúc là những phương thức cấu trúc then chốt trong nghệ thuật viết ca khúc và đã có lịch sử sử dụng hàng trăm năm.

Cả thơ và ca từ đều cần khơi gợi được sự tưởng tượng của người nghe hay người đọc. Tuy nhiên ca từ cần phải dễ hiểu ngay khi nghe. Một ca từ đầy rẫy những từ ngữ trừu tượng, những câu tối nghĩa chắc chắn sẽ trở nên khó hiểu đối với hầu hết mọi người nghe.

Một bài thơ có thể độc lập không cần có âm nhạc nhưng ca từ của một ca khúc đòi hỏi phải vang lên với nhịp điệu và cấu trúc âm nhạc.

Trong hầu hết mọi trường hợp sáng tạo, phương pháp dễ nhất là nhạc sĩ trước tiên nên viết nhạc. Sau đó, người viết ca từ sẽ viết những lời ca phù hợp với giai điệu của nhạc sĩ.

Hay làm như lời khuyên của nhạc sĩ Paul Simon: “ Hãy viết giai điệu. Hãy sống với giai điệu đó, sau đó hãy viết ca từ”.

Nói cách khác, những người đã có kinh nghiệm cộng tác viết ca khúc có thể nghiên cứu để làm việc theo những chỉ dẫn của đối tác. Nếu người viết ca từ cảm thấy hiểu cấu trúc giai điệu rõ ràng, một nhạc sĩ có tài có lẽ sẽ viết nhạc dựa vào ca từ đã được người sọan ca từ viết trước đó.

Theo phạm vi cấu trúc ca khúc, viết ca từ là một khả năng đặc biệt. Tối thiểu, một người viết ca từ giỏi phải hiểu những căn bản để sáng tạo những phiên khúc, hình thức gian tấu, điệp khúc.

Trong việc tìm hiểu nghệ thuật viết ca từ, nếu bạn muốn ca từ của mình phù hợp với âm nhạc, bạn phải viết ca từ với suy nghĩ của một đồng tác giả của nhạc sĩ và ngược lại, nhạc sĩ khi viết nhạc cũng phải cảm nhận được những sáng tạo của người viết ca từ.

Một bài thơ cần đọc trong yên lặng. Một lời ca cần phải được hát lên.

Một người viết ca từ cũng cần phải cân nhắc về ca sĩ sẽ thể hiện tác phẩm. Từ ngữ và lời ca phải dễ hát. Việc sử dụng nhiều âm tắc, những từ ngữ ít vang âm có thể gây khó khăn cho người hát.

Hãy đọc to ca từ của bạn để thử xem nó có dễ hát. Nếu âm thanh của từ ngữ nghe chưa trôi chảy và dễ hát, điều đó có nghĩa là ca từ có vấn đề. Nếu câu hát không tự nhiên, gây ra sự trúc trắc khó nghe thì không còn nghi ngờ gì nữa, ca từ dứt khóat có vấn đề.

Hãy luyện tập thói quen hát thử ca từ dần dà bạn sẽ cảm nhận rõ sự khác biệt giữa ca từ và thơ.

Một bài thơ có thể rất dài nhưng ca từ cần phải cô đọng

Một bài thơ có thể được tiếp nối qua nhiều trang viết, những hình tượng thơ sâu sắc chỉ có thể lĩnh hội sau khi đọc đi đọc lại nhiều lần.

Trong lời ca khúc, âm nhạc luôn chuyển động song hành mau lẹ cùng với ca từ. Người viết ca từ giỏi thường chỉ cần dùng vài từ đã có thể khơi gợi được một bối cảnh có thể mang lại cảm xúc cho người nghe. Nhiều ca khúc được phát trên sóng phát thanh hiện nay chỉ dài độ hơn 4 phút.

Những người viết ca khúc do đó cần nghiên cứu cách biểu hiện bằng ngôn ngữ sao cho thật súc tích và hiệu quả.

Ca từ và thơ tự do

Mặc dù  thơ tự do là một hình thức thơ mang lại nhiều cách biểu hiện phong phú, độc đáo cho nhiều nhà thơ không thích bị bó mình trong những thể thơ vần điệu nhưng rất ít khi thơ tự do được vận dụng thành công trong ca khúc, tuy trong thực tế cũng có một vài trường hợp cá biệt. Có thể khẳng định là khỏang 98% ca từ thành công khi có được sự tương hợp đến mức hòa quyện với cấu trúc ca khúc, và những ca từ gây được hiệu quả khi được tổ chức thành những phiên khúc, điệp khúc có cấu tứ rõ rang và dễ hát.

Nghiên cứu nghệ thuật viết ca từ

Để nghiên cứu cách viết ca từ, trước tiên, bạn nên tìm hiểu để nắm vững cấu trúc căn bản của hình thức ca khúc.

Để thực tập, trước hết bạn thử phân tích những ca khúc mà mình yêu thích và hãy ghi chú những cấu trúc đặc biệt của từng ca khúc.

Khi bạn có thể nhận thức rõ ràng cấu trúc riêng biệt của mỗi ca khúc và cảm nhận rõ mình thật sự yêu thích những hình thức cấu trúc nào, bạn thử vạch rõ từng khía cạnh độc đáo trong ca khúc đã thử nghiền ngẫm xem điều gì trong ca khúc đã khiến bạn cảm thấy thích thú vì phù hợp với phong cách và cách cảm nhận của bạn.

Sau đó bạn cố gắng viết một ca khúc của riêng mình theo kiểu mẫu ca khúc mà bạn ngưỡng mộ.

Khi bạn bắt đầu biết nghe ca khúc bằng đôi tai có sự phân tích, bạn hãy bắt đầu đọc thêm những cuốn sách bàn về nghệ thuật viết ca từ, dần dà bạn sẽ tìm ra cách viết riêng của mình.

Một nha sĩ không thể trở thành một nha sĩ giỏi nếu thiếu sự nghiên cứu học hỏi. Một người thợ cũng không thể trở thành thợ giỏi nếu thiếu kiến thức và kinh nghiệm. Một người viết ca từ hay một nhạc sĩ cũng không thể có con đường tắt nào ngòai việc phải không ngừng nghiên cứu, học hỏi để tích lũy kiến thức và kinh nghiệm để nâng cao năng lực sáng tạo của mình…

Thảo Chi lược dịch

(Theo Giai Điệu Xanh)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: