Văn học trẻ đang âm thầm chuyển biến

(Phỏng vấn nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm)
Áo Trắng số ra ngày 15/5/2009

 

(Chân dung Nguyễn Nho Khiêm được ký họa bởi họa sĩ NOP)

Nguyễn Nho Khiêm sinh ngày 1-12-1963.
Quê quán: Vĩnh Điện, Điện Bàn, Quảng Nam.
Tốt nghiệp thạc sĩ văn chương.
Hiện công tác tại Liên hiệp Các hội văn học – nghệ thuật TP Đà Nẵng. Phó tổng biên tập tạp chí Non Nước. Chủ tịch Hội Nhà văn TP Đà Nẵng khóa II (2007-2012). 

Tác phẩm đã xuất bản:
- Khói tỏa về trời (thơ, Nxb Đà Nẵng – 1994)
- Bên ngoài cánh đồng (thơ, Nxb Đà Nẵng – 2003)…
 

* Nhà thơ vui lòng cho biết những kỷ niệm đầu đời của mình với văn chương?  

- Nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm: Tôi đến với văn chương bắt đầu từ những ngày thơ ấu cô độc. Các anh chị lần lượt có gia đình ở riêng, tôi là con út nên ở với cha mẹ già. Nhà tôi cách thị trấn Vĩnh Điện, huyện Điện Bàn chỉ một cây số nhưng ở kề bên cánh đồng, nhà cửa xóm giềng thưa thớt. Đêm mở cửa ra là thấy bóng đêm bao phủ mênh mông, chen lẫn tiếng ếch, tiếng dế càng làm màn đêm thêm hoang lạnh. 

Trong khoảng trống mơ hồ đó, tôi thường chạy trốn vào tủ sách của các anh tôi để lại. Tôi có người anh là Nguyễn Nho Nhượng làm nhiều thơ nhưng do bệnh tật anh mất năm 24 tuổi. Anh để lại cho tôi một tủ sách với rất nhiều các tạp chí như Văn, Bách Khoa, Giữ Thơm Quê Mẹ, tập thơ của các tác giả đương thời như Đynh Trầm Ca, Phạm Thiên Thư… và các tuyển tập thơ tiền chiến. 

Năm 15 tuổi, tôi bắt đầu sáng tác nhiều thơ. Chiến tranh, sự nghèo khổ của làng quê cứ bám lấy thơ tôi không bứt ra được. 

Một hôm tôi giật mình: tại sao thời tuổi thơ tôi quá ưu tư về “thời cuộc” trong trang viết để đánh mất sự tươi trẻ, hồn nhiên của tuổi mới lớn? Từ đó, tôi đến với tuyển tập Áo Trắng như để bù đắp một phần tuổi thơ đã mất. Những năm 1990 tôi thường xuyên cộng tác với Áo Trắng, viết về những kỷ niệm, vẻ đẹp của quê hương tôi. Có thể nói nếu không có Áo Trắng chắc tôi không còn sức đi tiếp con đường văn chương như ngày nay. 

* Điện Bàn là một vùng đất có nhiều tác giả văn học nổi tiếng. Vùng đất ấy đã tác động như thế nào đến những sáng tác của anh?  

- Huyện Điện Bàn thuộc tỉnh Quảng Nam quê tôi là một vùng đất có truyền thống văn học. Cuối thế kỷ 19, các chí sĩ yêu nước như Trần Quý Cáp, Trần Cao Vân, Hoàng Diệu, Nguyễn Duy Hiệu… để lại nhiều bài thơ hào sảng, thể hiện chí khí bất khuất và lòng yêu nước vô bờ. Hầu hết các bài thơ ấy đều sáng tác trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp, viết trong gông tù, viết trước khi lên đoạn đầu đài. Tư tưởng yêu nước ấy tác động rất mạnh trong ý thức của tôi một thời trai trẻ. 

Thơ của Phan Khôi, Phạm Hầu, Xuân Tâm luôn ở trong lòng tôi. Mỗi lần trăn trở về thơ tôi lại nhớ bài thơ Phụng Hiến của Bùi Giáng, Tình già của Phan Khôi và bài Vọng Hải Đài của Phạm Hầu. 

Với văn học kháng chiến và cách mạng, tôi trân trọng thơ của Thu Bồn, Trinh Đường, Võ Quảng, Khương Hữu Dụng, Lưu Trùng Dương, Thanh Quế… Đó là những dòng phù sa trong cảm xúc thơ của tôi trên con đường sáng tạo. 

Tôi đã học được những người đi trước một khí phách sống đàng hoàng, một ý chí canh tân trong đời sống và thơ ca, một tình yêu vô bờ bến với quê hương. 

* Nhận định của anh về sáng tác trẻ Đà Nẵng hiện nay? Trong vai trò là chủ tịch Hội Nhà văn, mối quan tâm của anh với lực lượng sáng tác trẻ ra sao? 

- Những năm qua Đà Nẵng chưa có những cây bút trẻ nổi trội, tạo nên hiện tượng nào đó trên văn đàn, nhưng có một số tác giả trẻ lứa tuổi 8X, 9X viết khá sung sức, mới mẻ so với thế hệ trước đây. Về thơ có Nguyễn Thị Anh Đào, Ngô Thị Thục Trang, Nguyễn Thế Thọ, Nguyễn Minh Phương, Chu Thị Loan, Đàm Thùy Dương, Phan Tuy An… Văn xuôi có Lê Nguyễn Quốc Việt, Trần Phú Yên, Lê Trung Kiên, Tiểu Yến… 

Đó là những tác giả trẻ thường xuyên có tác phẩm xuất bản, bên cạnh đó lực lượng sáng tác trẻ trong các trường đại học (như Lưu Văn Din, Phan Thị Kim…) và các trường phổ thông trên địa bàn thành phố khá đông đảo. Tuy nhiên, các em quá bận công việc học tập trong nhà trường nên viết không thường xuyên và chưa đầu tư thời gian, công sức để chăm chút trang văn của mình. 

Thời gian qua, tôi cùng các anh trong ban chấp hành Hội Nhà văn thành phố hết sức quan tâm chăm sóc các em có năng khiếu văn học trong nhà trường. Hằng năm vào dịp hè, Hội Nhà văn tổ chức một trại sáng tác văn học cho khoảng 20 học sinh có năng khiếu văn học. Qua các trại sáng tác này giúp nhiều em trưởng thành và có một số tác phẩm chất lượng tốt. 

Ngoài ra, Hội Nhà văn tập hợp tác phẩm của các em in thành tập sách và đăng trên báo chí, góp phần đưa tác phẩm của các em đến với bạn đọc, đồng thời giúp các em từng bước hoàn thiện tác phẩm. 

Gia đình Áo Trắng của TP Đà Nẵng cũng là môi trường tốt để các cây bút trẻ phát huy khả năng của mình. 

Câu lạc bộ Văn học trẻ Đà Nẵng tuy mới hình thành cũng đã tập hợp gần 20 tác giả, bước đầu giúp đỡ nhau trong sáng tác và in ấn tác phẩm. 

Văn học trẻ đang âm thầm chuyển biến mạnh mẽ, tôi tin tưởng một giai đoạn văn học mới sẽ nhanh chóng hình thành đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn chương của thế hệ mới. 

MAI HỮU PHƯỚC
(Thực hiện)